كلمهء بيست و يكم گفتار آن حضرت ( ع ) : ظنّ العاقل كهانة گمان خردمند نوعى غيبگويى است . شارح گويد : ظنّ باور داشتن يكى از دو نقيض است پس اگر مطابق با باور باشد گمان راست و اگر مطابق با اعتقاد نباشد گمان دروغ مىباشد . راست بودن و دروغ بودن اين اعتقاد پيرو درستى نظم نشانه ها و فاسد بودن و راست و دروغ بودن آن نشانه هاست . چون مرتّب ساختن نشانه هاى راست از روى نظم صحيح و بر مبناى قانونى كه رعايتش در درستى قياس لازم است مستلزم آن مىباشد كه گمان راست بر ذهن افاضه شود . و اگر قيدى از آن قيدها مختّل شود گمان حاصل نشود يا مطابق بودن آن با اعتقاد حاصل نگردد گمان از امور تشكيكى است و قابليّت شدّت و ضعف دارد و درجاتش در مرحلهء شديد و قوى به يقين و در مرحلهء ضعف به شك منتهى مىشود و در طلب قوى شدنش از زيادى و جمع كردن نشانه ها و دقّت در آنها كمك گرفته مىشود . گاهى اين اعتقاد از زيادى خيالات حاصل مىگردد . سبب زيادى خيالات يبوستى است كه بر مزاج روح عارض مىشود كه حامل نيروى متخيّله است و به خاطر آن يبوست ، حركت نيروى متخيّله كم مىشود و چون ابزار نفس فاسد شده است نگهدارى و حفاظت نفس از نيروى متخيّله اندك مىشود لكن آن اعتقاد گمانى دروغ است و اعتبارى ندارد . امّا كهانت : نوعى آگاهى بر امور نهانى است و چگونگى آگاهى بر آن را پيش از اين دانستى جز اين كه آثارى كه از كاهن سر مىزند بر حسب ضعيف و اندك بودن استعدادش ضعيف و كم مىباشد . به همان دليل بيشتر اوقات قدرت ندارد كه بى آن كه سؤالى كند از چيزى خبر دهد بلكه نياز به سؤالى دارد كه او را بر دريافت مطلب بر انگيزاند و نفسش را آمادهء حركت و غير آن كند از كارهايى كه حسّ را از كار مىاندازد و خيال را سرگشته مىسازد چنان كه در موقع توضيح سبب ، نقل كرديم پس وقتى قوه واهمه توجّه مىكند و به آن طلب توكل مىنمايد بيشتر اوقات براى شخص كاهن پيوندى حاصل مىشود و آن پيوند درخشش امر نهانى است كه يك بار نوعى گمان نيرومند است . گاهى به وسيلهء يكى از جنيّان رباينده مىباشد . ( 1 ) يا

--> ( 1 ) اين كلمه اشاره به آيه 10 سورهء صافّات دارد كه خداوند مىفرمايد : * ( إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ ) * : مگر آن كه بربايد ربودنى .